De keuken van Yucatan – eten en drinken in Mexico

Ga je naar Mexico dan is het eten in Mexico ongetwijfeld een van de hoogtepunten van je reis. Althans dat was het zeker voor mij. De regio’s in Mexico zijn nogal verschillend qua keuken. Wij waren in Yucatan dus de onderstaande informatie is vooral daarop van toepassing.

Dat gezegd hebbende, kun je zeker sommige gerechten door heel Mexico vinden.

Wat mag je niet missen als je in Yucatan bent?

Als iemand die nog niet in de rest van Mexico is geweest kan ik niet oordelen over hoe het eten er is, maar ik weet wel dat de keuken van Yucatan uniek is. Dit komt gedeeltelijk door het koloniale verleden vanuit Spanje, de ligging van het schiereiland en de invloeden van de Maya-cultuur. De maya’s hebben lange tijd de dienst uitgemaakt in Yucatan en dat merk je vandaag de dag nog steeds in het eten.

De locatie van het schiereiland zorgt ervoor dat het ook iets is afgeschermd van de rest van Mexico. Yucatan is onder verdeeld in drie grote regio’s; quintana roo, yucatan en campache. Wij reisden van de hoofdstad Cancun door de verschillende onderdelen van het schiereiland en probeerden zoveel mogelijk smaken en gerechten uit.

Best een uitdaging overigens want er is zoveel heerlijks die deze regio te geven heeft dat je veel langer zou moeten blijven om alles te proeven.

Introductie in de keuken van Yucatan

Beschouw onderstaand dan ook als een beginpunt en ga vooral je eigen neus achterna als je op zoek gaat naar de lekkerste gerechten. Wij vielen meteen de eerste dag eigenlijk al met onze neus in de spreekwoordelijke boter tijdens een onwaarschijnlijk lekkere lunch bij een lokale familie.

Voor we weggingen had ik al een hele lijst met gerechten die ik wilde uitproberen en hoe leuk was het om dat de eerste dag al een heel stuk weg te kunnen strepen.

Bijzondere ingredienten

De keuken van Yucatan heeft behalve alle eerder genoemde invloeden ook een aantal aparte ingredienten die je niet zo snel ergens anders kunt vinden.

Achiote (Annatto)

Als je naar Yucatan gaat dan kun je niet om een van de meest bekende gerechten heen; cochinita pibil. Hier wordt achiote voor gebruikt. Dit is een zaad en een natuurlijke kleurstof én smaakmaker in heel veel verschillende gerechten. Over het algemeen wordt het vermalen tot een pasta (recado rojo) en wordt gebruikt om vlees te marineren (zoals in de cochinita pibil), kleur te geven en smaak.

Sowieso vond ik de smaken van Yucatan echt fantastisch. Van alle gerechten die we gegeten hebben waren er maar heel weinig die niet lekker waren. Wat mij betreft zijn de Mexicanen echte smaakkunstenaars.

Naranja Agria (Zure Sinaasappel)

Behalve achiote wordt ook de zure sinaasappel veel gebruikt. Het is een vrucht die veel zuurder is dan onze (zoete) sinaasappel en heeft ook een bittere smaak. In marinades is het ideaal om het vlees alvast wat malser te maken en in combinatie met de andere kruiden en specerijen zorgt het voor een topcombinatie zoals in de cochinita (varkensvlees) pibil of de pollo (kip) pibil.

Pibil is overigens een manier om iets te bereiden die specifiek is voor de regio. Pibil komt af van het Maya-woord ‘pib’ wat letterlijk betekent “in de grond gebakken”. Het eten wordt in bananenbladeren gewikkeld en ondergronds gegaard.

Dat is wat lastig na te bootsen in mijn eigen keukentje, maar ik heb inmiddels wel achiote pasta gevonden en ga binnenkort cochinita pibil maken in de slowcooker. Een soort eigen ondergrondse oven zeg maar.

Habanero Peper

Habanero kom je in Nederland ook wel tegen maar in Mexico gebruiken ze het letterlijk overal. Het is een van de heetste pepers ter wereld en komt veel in salsa’s terecht. Let dus altijd even goed op hoeveel salsa je op je taco strooit. Het kan soms heter zijn dan je lief is. Maar even een klein beetje proeven en je weet genoeg. Ze zijn niet allemaal even heet en de uiteindelijke hitte is ook afhankelijk van de rest van de ingredienten die in de salsa worden gebruikt.

Recados (Specerijenmengsels)

Ik denk dat als de Mexicanen ergens in uitblijken dan is het wel in het maken van bepaalde specerijenmixen. Recado rojo is op basis van achiote en recado negro is op basis van verkoolde pepers en specerijen. Met de laatste wordt ook de relleno negro gebruikt. Die hebben wij gegeten maar het was geen doorslaand succes. Dat kan liggen aan de looks; een zwart gerecht heeft toch een wat vreemde uitwerkingen op je hersenen. Of het lag aan het middelmatige restaurant. Ook dat is mogelijk.

Pepita (Pompoenzaad)

Bij onze lunchplek waar we ook de cochinita pibil aten kregen we ook een heerlijk gerecht met de naam sikil pak. Dat is een combinatie van tomaat en koriander, ui en peper (natuurlijk). Heerlijk als een soort dip met tortilla chips. Ik had het ter plekke opgeschreven als ‘later maken’. Dat moet nog gebeuren! Vergelijk het met een soort guacamole van Yucatan. In plaats van de avocado worden er dus gemalen pompoenpitten gebruikt.

Chaya

Chaya lijkt nog het meest op een soort spinazie of kool en is een veelgebruikt ingredient in Yucatan. Het wordt ook vaak gebruikt als vulling voor tamales.

Typische Gerechten uit Yucatán

Cochinita pibil

Het is al een paar keer langs gekomen; cochinita pibil. Waarschijnlijk wel het bekendste gerecht uit de keuken van Yucatan. Varkensvlees wordt gemarineerd in een pasta met achiote en zure sinaasappelsap (die moet ik dan nog zien te vinden…), dan gegaard in bananenbladeren en in een ondergrondse oven.

Sopa de Lima

Deze lekkere soep at ik in Merida. Het is een soep met limoen, kip, gefrituurde tortilla en natuurlijk gaat ook hier peper in. Want wat zou je moeten zonder een beetje pit?

Queso relleno

Een gevulde edammer! Dat moesten we natuurlijk meemaken. Grappig genoeg was de kaas niet de overheersende smaak. Er zit gehakt in de kaas, amandelen, rozijnen en kruiden. Met iets van een tomatensaus. Was het de moeite waard? Apart was het in ieder geval wel!

Relleno negro

Tja niet alle gerechten waren even geschikt om een foto van te maken. Deze pastei van zwarte verkoolde pepers was niet perse heel fotogeniek en qua smaak vonden we het ook niet de topper van onze reis door yucatan.

Gorditas

Gorditas zijn niet echt specifiek voor de regio van Yucatan, maar wij aten heerlijke gorditas met de lokale specialiteit cochinita pibil. Dat maakt het dan toch weer een beetje Yukateeks toch? Ben je in Merida ga dan langs bij Gorditas Doña Gorda voor de allerlekkerste gorditas. Koste wel precies 1 euro per stuk. Heerlijk!

Panuchos en salbutes

Een beetje de gorditas van de keuken van Yucatan en populaire streetfood gerechten. Panuchos zijn gefrituurde tortilla’s gevuld met zwarte bonen en belegd met kip, kalkoen, uien, avocado en…. you guessed it …. pepers.

Streetfood

Marquesitas

Streetfood kun je op veel plekken in Yucatan vinden. Mijn absolute favoriet zijn marquesitas. Een soort krokante pannenkoek die gevuld wordt met wat je maar wilt. Ik nam een banaan en nutella variant en dat was waanzinnig lekker. Ze worden vers voor je neus gemaakt en alleen dat al was een ervaring op zich. Enne… wees gewaarschuwt want fatsoenlijk kun je dit niet eten. Dus zorg voor een paar extra servetjes!

Elotes en esquites

Eentje die ik graag had geproefd maar die we simpelweg niet zijn tegengekomen zijn elotes; een soort gegrilde mais op een stokje. Besmeurd met mayonaise (klinkt me nu al lekker in de oren), kaas, chilipoeder en limoen. Esquites zijn hetzelfde maar dan in de vorm van maiskorrels in plaats van de hele kolf.

Dranken

Het grappige is dat een van de lokale drankjes horchata is. Nu kende ik horchata voorheen eigenlijk als een drankje uit Valencia en het wordt in Yucatan dan ook heel anders gemaakt. Met rijst, amandelen en kaneel. Maar ook lekker!

Niet geproefd is Xtabentún; een lokale likeur met anijssmaak. (ik denk dan aan ouzo maar weet niet of het daarop lijkt)

Waar te Eten in Yucatán

Ja die lijst is natuurlijk oneindig lang. En dan wordt dit een wel heel lange post. Dus ga vooral kijken waar veel locals komen. In Merida zijn onwaarschijnlijk veel lekkere restaurants. Van streetfood tot fancy restaurants. Valladolid hadden we ook graag langer gebleven en daar kun je ook geweldig eten. San Cristobal de las casas vonden we een fantastische stad en door het wat aangenamere klimaat is het een aanrader om een paar dagen bij te komen van de hitte.

Voor meer toeristisch eten kun je in Tulum of playa del carmen goed uit de voeten. Voor als je weer een keer een burger zou willen eten.

Tips om Lokale Eten te Proberen

Ik zou hier vooral zeggen; wees niet bang om dingen uit te proberen. Ga je voor lokaal, zorg dan dat je gaat naar plekken waar het druk is. Een foodtruck waar niemand komt heeft waarschijnlijk ook geen kakelvers eten. Voor streetfood en markten geldt dat je daar vaak voor een appel en een ei de lekkerste dingen kunt vinden. Qua hygiene hebben we eigenlijk weinig problemen ondervonden.

Gebruik je gezond verstand en als iets vers voor je wordt klaargemaakt en goed heet wordt gemaakt en het kraampje ziet er een beetje fatsoenlijk uit? Dan is de kans groot dat het wel in orde is. Voor restaurants zorg je ook dat het een druk restaurant is en bestel de lokale specialiteiten. Die zijn waarschijnlijk vaker besteld en blijven niet onnodig lang liggen.

Probeer zeker een aantal van de salsa’s uit. De keuken van Yucatan is niet compleet zonder de salsa! Ben je ook gek op Mexicaans eten, probeer dan zeker ook eens de aguachile. Dit gerecht hebben we veel gegeten in Yucatan, maar is grappig genoeg niet lokaal voor de regio. Aguachile lijkt een beetje op ceviche en is net zo fris en wordt gemaakt met zeevruchten.